دوره تخصصی «شهرخوانی» – خوانش شهر در آینه متون شهری
🔸موضوع دوره و اهمیت آن:
دعوت به دیدن دوباره شهر
در دهههای اخیر، شهرهای ما صحنهی انبوه مداخلات بودهاند: پروژههای عمرانی، برنامههای فرهنگی، طرحهای اقتصادی و اجتماعی، نوسازیها، ساختوسازهای گسترده و تغییراتی که بیوقفه بر پیکره شهر اعمال شده است. با اینحال، تجربه زندگی روزمره نشان میدهد که کیفیت زندگی شهری بهبود نیافته و در بسیاری حوزهها رو به افول است. ترافیک و آلودگی، فرسودگی فضاهای عمومی، گسست پیوندهای اجتماعی و احساس فزاینده بینظمی و ناپایداری، نشانههایی هستند از بحرانی عمیقتر از آنچه در گزارشهای فنی یا کمبود منابع دیده میشود. این بحران، پیش از آنکه بحرانِ طرح و پروژه باشد، بحران در شیوه دیدن شهر است.
واقعیت این است که ما هنوز نمیدانیم چگونه باید شهر را ببینیم. نگاههای رایج، یا شهر را به سازهای فنی و مهندسی فرو میکاهند که باید ساخته، اصلاح و ترمیم شود؛ یا آن را در سطحی انتزاعی و کلی رها میکنند که نسبتی با واقعیت زیسته ندارد. در نتیجه، شهر در مقام یک پدیده زنده، پویا و چندلایه از دسترس فهم ما خارج میماند. آنچه ما غالباً میبینیم سطح شهر است، در حالیکه شهر در عمق ساختها، نیروها و تجربهها کار میکند. نامرئیشدن شهر از همینجا آغاز میشود:
در ساختهایی که چنان تثبیت شدهاند که دیگر دیده نمیشوند؛
در نیروهایی که چنان سیالاند که از برابر چشم عبور میکنند؛
و در تجربههایی که چنان زیستهاند که بدل به عادت شدهاند.
در میان این لایههای نامرئی حرکت میکنیم بیآنکه آنها را مسئله کنیم؛ و همین ندیدن سبب میشود که بسیاری از مداخلات شهری، سطحی، ناپایدار یا حتی مخرب شوند. کالبد را تغییر میدهیم اما نیروها را نمیبینیم؛ سیاستگذاری میکنیم اما تجربههای زیسته را نمیخوانیم؛ برنامه مینویسیم اما ساختهایی را که تاریخ در آنها رسوب کرده نادیده میگیریم. این همان چرخهای است که خود را بازتولید میکند و شهر را به سوی بحرانهای پیچیدهتر سوق میدهد.
🔸شهر بهمثابه یک نظم پیچیده: فراتر از کالبد و زیرساخت
شهر صرفاً مجموعهای از خیابانها، ساختمانها و زیرساختهای فیزیکی نیست، بلکه یک نظام پیچیده و پویای اجتماعی ـ سیاسی است که در آن، قدرت، اقتصاد، فرهنگ و روابط اجتماعی به شکلی درهمتنیده عمل میکنند. شهر نهفقط مکان زندگی و فعالیت اقتصادی، بلکه میدانی از نیروهای متضاد و متداخل است که در قالب سیاستگذاریها، مناسبات طبقاتی، برنامههای توسعه، مقاومتهای اجتماعی و دگرگونیهای کالبدی تجلی مییابند. این نیروها نهتنها بر شکلگیری فضاهای شهری اثرگذارند، بلکه الگوهای تعامل اجتماعی، کیفیت زندگی و حتی فرآیند شکلگیری هویتهای فردی و جمعی را نیز رقم میزنند. بااینحال، این فرآیندهای بنیادین اغلب از نگاه شهروندان پنهان میمانند. آنچه در تجربهی روزمرهی ما بدیهی به نظر میرسد، مانند خیابانهایی که در آنها حرکت میکنیم، میدانهایی که در آنها جمع میشویم، یا مراکز تجاری که در آنها خرید میکنیم، در واقع نتیجهی نیروهای اقتصادی، سیاسی و شهریای است که فضا را هدایت، تنظیم و کنترل میکنند. اما چه عواملی تعیین میکنند که برخی فضاها در اولویت توسعه قرار بگیرند، درحالیکه برخی دیگر به حاشیه رانده شوند؟
برای درک این مناسبات، نگاهی فراتر از مدلهای متعارف برنامهریزی شهری و تحلیلهای فنی ـ مدیریتی ضروری است. شهر را نمیتوان صرفاً براساس تصمیمات مهندسی و مداخلات شهرسازی توضیح داد، بلکه باید آن را بهعنوان محصولی از مناسبات قدرت، سیاستهای اقتصادی، ساختارهای اجتماعی و کنشهای روزمرهی شهروندان درک کرد. به همین دلیل، برای فهم شهر باید آن را خواند، تحلیل کرد و نیروهای سازندهی آن را شناخت. این امر مستلزم بینشی شهری است که بتواند فراتر از لایههای سطحی حرکت کند و سازوکارهای پنهانی را که در تولید و بازتولید فضا نقش دارند، آشکار سازد.
ضرورت «شهرخوانی»
- ضرورت «شهرخوانی» از همینجا پدیدار میشود. شهرخوانی تلاشی است برای بازگرداندن شهر به میدان دید، برای احیاء توان دیدن آنچه در هیاهوی روزمره پنهان شده است. این دوره صرفاً انباشتی از مفاهیم نیست؛ تمرینی است برای پرورش افقی تازه در دیدن، افقی که بتواند شهر را در سه سطح درهمتنیدهاش بخواند: ساختهایی که تاریخ در آنها رسوب کرده، نیروهایی که در لحظه فضا را بازتولید میکنند، و تجربههایی که معنای زندگی شهری را شکل میدهند. در پیوند این سه بُعد است که شهر همچون یک کل زنده و پویا آشکار میشود.
- شهرخوانی از همین پیوند آغاز میشود: از تلاش برای دیدن دوباره شهری که در اثر عادت، سرعت، دادههای پراکنده و مداخلات سطحی نامرئی شده است. این دوره میکوشد توانایی خواندن شهر را بازسازی کند؛ خواندنی که بدون آن، هر مداخلهای محکوم به تکرار همان چرخههایی است که امروز به بحران انجامیدهاند. اگر شهر را درست نخوانیم، نمیتوانیم آن را تغییر دهیم؛ و اگر نتوانیم شهر را تغییر دهیم، هیچ تغییر پایداری در زندگی جمعی ممکن نخواهد بود.
- شهرخوانی دعوتی است به بازگشودن چشم در برابر شهری که در آن زیست میکنیم، اما کمتر آن را میخوانیم. دعوتی برای احیاء نگاه زنده، برای اندیشیدن در دل شهر، و برای فهم دوباره شهری که تنها با خواندن است که میتوان آن را چنانکه باید ساخت.
👨🏻🏫 اساتید:
جمعی از اساتید
🔸 هزینهٔ دوره (ترم اول):
💳 1.500.000 تومان
امکان پرداخت قسطی در سه قسط (قسط اول هنگام ثبت نام – بهمن – اسفند)
بروشور دوره:
https://eitaa.com/azadbou_ir/652
💻تذکر: دانش پژوهان گرامی با توجه به اینکه امکان ثبت نام دوره در بین ترم نیز فراهم هست، شما میتوانید با تکمیل مراحل ثبت نام خود و اطلاع به کاربر مرکز (اطلاعات بیشتر) در دوره شرکت نمایید.
همچنین باتوجه به اینکه این دوره مبتنی بر خوانش کتب مختلف هست دانش پژوهان گرامی امکان ثبت نام در دوره بصورت مجزا را نیز دارند، و بعد از تکمیل مراحل ثبت نام و با اطلاع به کاربر مبنی بر ثبت نام در خوانش کتاب … قصد شرکت در دوره را دارم، در دوره ثبت نام نمایید.
🆔اطلاعات بیشتر در پیام رسان ایتا:
درباره مدرس
